Kolposkopia – kiedy jest wykonywana i co można dzięki niej wykryć

Kolposkopia to badanie obrazujące szyjkę macicy, pochwę i srom w dużym powiększeniu, często z użyciem prostych odczynników. Nie służy do przesiewu, ale do wyjaśnienia nieprawidłowości wykrytych m.in. w cytologii lub teście HPV. Dzięki kolposkopii ocenia się charakter zmian – od stanów zapalnych i ektopii po zmiany przedrakowe i podejrzenie raka – oraz decyduje o potrzebie biopsji.

W codziennej praktyce kolposkopia stanowi ogniwo między badaniami przesiewowymi a decyzjami terapeutycznymi. To badanie krótkie, wykonywane w gabinecie, które pozwala zobaczyć strefę przekształceń nabłonka w miejscu najbardziej podatnym na zmiany związane z HPV.

Na czym polega kolposkopia

Kolposkop przypomina mikroskop ze źródłem światła. Lekarz ogląda szyjkę macicy w powiększeniu, a następnie nakłada roztwór kwasu octowego oraz płyn Lugola. Te proste testy barwne pomagają odróżnić zdrowy nabłonek od nieprawidłowego: jedne obszary bieleją, inne nie barwią się jodem lub przybierają charakterystyczny rysunek naczyń. Wzorce takie jak mozaika, punktowanie czy nietypowe naczynia zwiększają podejrzenie zmian o wyższym nasileniu.

Badanie z zasady ma charakter diagnostyki wzrokowej. Kolposkopia nie daje „wyniku na papierze” tak jak cytologia; dostarcza wizualnej oceny ryzyka i umożliwia celowane pobranie wycinków. Jeśli lekarz widzi miejsce budzące wątpliwości, może podczas tej samej wizyty wykonać biopsję szyjki, a czasem również łyżeczkowanie kanału szyjki (ECC). Ostateczna odpowiedź, czy zmiana jest łagodna, przedrakowa czy złośliwa, wynika z badania histopatologicznego pobranego materiału.

Dla większości pacjentek jest to badanie dobrze tolerowane. Możliwe są przejściowe, łagodne dolegliwości, a po biopsji – plamienie. W czasie obfitego krwawienia miesiączkowego ocena bywa trudna, dlatego termin zwykle planuje się w innej fazie cyklu.

Kiedy lekarz zleca kolposkopię

Kolposkopia nie zastępuje przesiewu, lecz uzupełnia go, gdy coś budzi wątpliwości lub wymaga doprecyzowania. W praktyce kierują na nią sytuacje takie jak:

• nieprawidłowy wynik cytologii (np. ASC-US, LSIL, HSIL, ASC-H, AGC),
• dodatni test na HPV wysokiego ryzyka, zwłaszcza utrzymujący się w czasie,
• nieprawidłowy wygląd szyjki macicy w badaniu ginekologicznym,
• krwawienia kontaktowe (np. po współżyciu) lub przewlekłe upławy niewyjaśnione innymi przyczynami,
• kontrola po leczeniu zmian szyjki macicy (np. po konizacji),
• rozbieżność między cytologią, wynikiem HPV a obrazem klinicznym,
• podejrzenie zmian w pochwie lub na sromie (wówczas wykonuje się odpowiednio wulwo- lub waginoskopię).

W ciąży kolposkopia bywa wykonywana, gdy wymagają tego wyniki przesiewowe. Procedura jest dostosowana do stanu pacjentki, a decyzja o biopsji zależy od obrazu i etapu ciąży. Celem jest ocena ryzyka i właściwe zaplanowanie dalszego postępowania po porodzie lub – jeśli wymaga tego stan kliniczny – wcześniej.

Co kolposkopia może wykryć – a czego nie pokaże

Najważniejszą grupą zmian ocenianych w kolposkopii są zmiany śródnabłonkowe szyjki macicy, znane jako CIN (cervical intraepithelial neoplasia) o różnym stopniu nasilenia. Opisywane są często skrótami LSIL (niższy stopień) i HSIL (wyższy stopień). Badanie pozwala również wychwycić obraz sugerujący nowotwór inwazyjny – wtedy kluczowa jest szybka weryfikacja histopatologiczna. Poza tym w kolposkopii widać ektopię (tzw. nadżerkę tarczy części pochwowej szyjki), polipy, naczyniaki, cechy zapalenia oraz tło gojenia po wcześniejszych zabiegach.

Granice metody są równie ważne, by właściwie interpretować wynik. Kolposkopia nie jest testem „zero-jedynkowym” i jej wartość zależy od doświadczenia wykonującego oraz jakości uwidocznienia strefy transformacji. Przy przesłonięciu krwią, śluzem czy wąskiej strefie przekształceń czułość maleje. Choć obraz może silnie sugerować charakter zmiany, potwierdzenie zapewnia dopiero histopatologia. Kolposkopia nie rozpoznaje też schorzeń, które leżą powyżej kanału szyjki czy w jamie macicy – do tego służą inne metody obrazowania i diagnostyki.

Trzeba pamiętać, że brak odchyleń w kolposkopii przy utrzymującej się dodatniości HPV nie zamyka tematu. W takich sytuacjach postępowanie opiera się na łącznej ocenie kilku danych: wyniku HPV, cytologii, wieku, wywiadu i obrazu klinicznego. W większych ośrodkach, takich jak Kraków, łatwiej o opiekę skoordynowaną. Informacje praktyczne oraz przykładowe omówienie badania można znaleźć, wpisując frazę kolposkopia Kraków.

Przygotowanie i przebieg wizyty – jak wygląda to w praktyce

Badanie zwykle planuje się w pierwszej połowie cyklu, poza krwawieniem miesiączkowym. Przez 1–2 dni przed wizytą standardowo prosi się o niewprowadzanie niczego do pochwy (tampony, globulki), wstrzymanie współżycia i niewykonywanie irygacji. To proste zasady, które poprawiają widoczność i wiarygodność obrazu. Na wizytę warto zabrać dotychczasowe wyniki cytologii, testów HPV oraz opisy wcześniejszych zabiegów szyjki.

Sama procedura przebiega na fotelu ginekologicznym. Po założeniu wziernika lekarz ocenia tarczę szyjki i strefę transformacji bez powiększenia, następnie korzysta z kolposkopu. Najpierw ogląda się nabłonek „na sucho”, a dopiero potem aplikuje roztwór kwasu octowego i płyn Lugola. Obraz dokumentuje się opisem, a czasem fotografiami. Jeśli są wskazania, wykonywana jest biopsja – kilka krótkich „uszczypnięć” kleszczykami biopsyjnymi. Po pobraniu materiał trafia do badania histopatologicznego.

Po kolposkopii bez biopsji zazwyczaj nie ma ograniczeń. Po biopsji zwykle zaleca się czasową wstrzemięźliwość, unikanie tamponów i dużego wysiłku oraz obserwację ewentualnego plamienia. W razie narastającego krwawienia, gorączki lub bólu konieczny jest kontakt z lekarzem. Wynik histopatologii, zależnie od organizacji pracowni, bywa gotowy po kilkunastu dniach; dalsze kroki omawia się na kolejnej wizycie.

Dostępność badania i kontekst lokalny

W publicznym systemie kolposkopię zleca ginekolog na podstawie wskazań klinicznych, a wykonanie odbywa się w poradni dysponującej odpowiednim sprzętem. Terminy zależą od regionu i obłożenia poradni – w dużych miastach jest więcej placówek, ale też większy napływ pacjentek. Część kobiet decyduje się na ścieżkę prywatną, gdy potrzebna jest szybsza weryfikacja lub koordynacja kilku badań w krótkim czasie. W Krakowie badanie wykonują poradnie ginekologiczne w różnych dzielnicach, co ułatwia logistykę dojazdu i opiekę kontrolną w tym samym zespole.

Niezależnie od ścieżki, kluczowe są dwie rzeczy: odpowiednie wskazanie do badania i właściwa interpretacja wyników w kontekście historii zdrowia. To one decydują o tym, czy wystarczy obserwacja i kontrola, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Kolposkopia jest elementem większej układanki, razem z cytologią, testem HPV, USG i – w razie potrzeby – histopatologią.

FAQ

Czym różni się kolposkopia od cytologii?
Cytologia ocenia komórki pobrane z szyjki pod mikroskopem i służy do przesiewu. Kolposkopia to oglądanie szyjki w powiększeniu bezpośrednio w gabinecie. Wskazuje miejsca do celowanej biopsji, ale sama nie zastępuje badania histopatologicznego.

Czy kolposkopia boli?
Większość pacjentek opisuje badanie jako porównywalne do klasycznego badania ginekologicznego. Dyskomfort może pojawić się przy zakładaniu wziernika. Jeśli wykonywana jest biopsja, możliwe jest krótkie pieczenie i niewielkie plamienie.

Kiedy najlepiej zaplanować termin?
Zazwyczaj wybiera się czas poza miesiączką, najczęściej w pierwszej połowie cyklu. Krwawienie utrudnia ocenę i może wymagać przesunięcia wizyty.

Czy w ciąży można wykonać kolposkopię?
Tak, jeśli przemawiają za tym wskazania kliniczne. Badanie dostosowuje się do stanu pacjentki; decyzja o ewentualnej biopsji zależy od obrazu i etapu ciąży.

Jak długo czeka się na wynik biopsji?
To zależy od organizacji pracowni histopatologicznej. Zwykle jest to kilkanaście dni roboczych, a interpretację wyniku i dalsze kroki omawia się z lekarzem prowadzącym.

Czy prawidłowy obraz w kolposkopii wyklucza chorobę?
Prawidłowy wynik istotnie zmniejsza prawdopodobieństwo istotnych zmian, ale nie zastępuje czujności klinicznej. Decyzje opiera się na łącznej ocenie: obrazie kolposkopowym, cytologii, teście HPV, wieku i czynnikach ryzyka.

Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnostyki.